Een foto of afbeelding van internet. Mag je die zomaar gebruiken? En hoe zit het met een tekst die iemand schreef voor uw brochure. Mag u die nogmaals gebruiken voor iets anders, of een beetje aanpassen en op uw website zetten?  Regelmatig kom ik in mijn werk mensen tegen die denken dat zij alles wat op internet staat zonder voorwaarden kunnen gebruiken. Dat kan helaas niet. Ook niet als u de bron of naam van de maker vermeldt.

Auteursrecht

Het auteursrecht wordt ook wel ‘copyright’ genoemd. In Artikel 1 van de Auteurswet staat het zo: “Het auteursrecht is het uitsluitend recht van de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld.” Over het algemeen geldt dus dat vooraf toestemming nodig is om iemands foto, tekst, muziek of andere creatie te gebruiken. Maar, in sommige situaties is dat niet nodig. Bijvoorbeeld als u iemands werk gebruikt in het onderwijs, voor privédoeleinden of bij citeren. Toch gelden ook daar weer bepaalde voorwaarden.

Wie auteursrecht heeft op zijn werk, heeft daarmee het alleenrecht om het beschermde werk openbaar te maken en het alleenrecht om het te verveelvoudigen. Het auteursrecht kan in zijn geheel of voor een deel in licentie worden gegeven (gebruiksrecht). Het kan ook overgedragen worden aan de opdrachtgever, eventueel onder (financiële) voorwaarden.

Portretrecht

Bij foto’s van mensen heeft u niet alleen te maken met het Auteursrecht, maar ook met het Portretrecht. Dat beschermt de mensen die op de foto staan. Foto’s en afbeeldingen die u vindt op internet kunt u beter niet gebruiken omdat u niet weet hoe het zit met de rechten. Er zijn tegenwoordig steeds meer automatische tools die zelfs delen van foto’s herkennen die opnieuw gebruikt zijn. Wilt u zonder juridische problemen een foto gebruiken, geef dan een fotograaf opdracht om nieuw materiaal te maken. En maak goede afspraken over de rechten en het gebruik. Ook kunt u tegen betaling gebruikmaken van stockfoto’s, bijvoorbeeld via Shutterstock.nl. En er zijn op internet ook beeldbanken voor gratis, rechtenvrije foto’s en afbeeldingen, zoals www.pixabay.com. De foto’s die u daar vindt zijn zonder problemen gratis te gebruiken, zelfs voor commerciële doeleinden.

Persoonlijkheidsrecht

Persoonlijkheidsrechten zijn niet aan iemand anders over te dragen. De maker houdt altijd zijn persoonlijkheidsrechten, ook als hij zijn auteursrechten bijvoorbeeld aan een uitgever heeft overgedragen. Wel kan eventueel afstand worden gedaan van een deel van de persoonlijkheidsrechten. De auteur spreekt dan bijvoorbeeld met de uitgever af dat hij zich niet zal verzetten tegen het weglaten van de naamsvermelding of tegen het aanbrengen van wijzigingen in het werk. Van het recht om bezwaar te maken tegen verminking of aantasting van een werk of tegen het wijzigen van de naam van de auteur kan echter nooit afstand worden gedaan. Dit persoonlijkheidsrecht behoudt de maker altijd. Via de beroepsverenigingen van creatieven zijn bruikbare overeenkomsten te verkrijgen. En antwoord op vragen over de juridische aspecten. Kijk bijvoorbeeld eens op de website van de Beroepsvereniging voor Nederlandse Ontwerpers (BNO).

Over het algemeen is het dus aan te raden om vooraf te bespreken wat in uw situatie de regels zijn waar u rekening mee moet houden. En om afspraken over het gebruik van creaties (nu en in de toekomst) schriftelijk vast te leggen. Het kan zijn dat deze onderwerpen geregeld zijn via de Algemene Voorwaarden. Maar even checken kan geen kwaad.

May-lisa de Laat